Çölyak hastalığının belirtileri

Çölyak Hastalığının Belirtileri Nelerdir?

Çölyak hastalığı, buğday, arpa ve çavdarda bulunan gluten adlı proteine karşı bağışıklık sisteminin anormal tepki vermesiyle ortaya çıkan kronik bir sindirim sistemi hastalığıdır. Gluten alındığında ince bağırsak yüzeyindeki villuslar zarar görebilir ve besinlerin emilimi bozulabilir.

Çölyak hastalığının belirtileri kişiden kişiye değişir. Bazı kişilerde şiddetli karın ağrısı ve ishal görülürken, bazı kişilerde uzun süre yalnızca kansızlık, yorgunluk veya vitamin eksikliği ortaya çıkabilir. Bu nedenle hastalık, yalnızca sindirim sistemi şikâyetleriyle sınırlı düşünülmemelidir.

Çölyak Hastalığının En Sık Görülen Belirtileri

Gluten içeren besinlerin tüketilmesinden sonra ortaya çıkan belirtiler, hastalığın şiddetine ve kişinin yaşına göre farklılık gösterebilir. En yaygın çölyak belirtileri şunlardır:

• Tekrarlayan veya kronik ishal
• Karın ağrısı ve karında şişkinlik
• Aşırı gaz ve hazımsızlık
• Mide bulantısı ve zaman zaman kusma
• Kabızlık
• Açıklanamayan kilo kaybı
• İştahsızlık
• Yemeklerden sonra karında rahatsızlık hissi
• Sürekli yorgunluk ve halsizlik
• Demir eksikliğine bağlı kansızlık

Bu belirtiler başka sindirim sistemi hastalıklarında da görülebilir. Bu nedenle yalnızca belirtilere bakarak çölyak tanısı koymak mümkün değildir.

Çölyak Hastalığının Sindirim Sistemi Belirtileri

Karın ağrısı ve şişkinlik

Çölyak hastalarında gluten tüketimi sonrasında karında kramp, dolgunluk ve şişkinlik görülebilir. Şikâyetler bazı kişilerde kısa sürede başlarken, bazı kişilerde saatler veya günler sonra fark edilebilir.

İshal veya kabızlık

Kronik ishal, çölyak hastalığının en bilinen belirtilerinden biridir. Dışkı yağlı, kötü kokulu ve suya zor karışan bir yapıda olabilir. Bunun nedeni, bağırsaklardaki emilim bozukluğu nedeniyle yağların yeterince sindirilememesidir. Bununla birlikte bazı hastalarda ishal yerine uzun süreli kabızlık da görülebilir.

Bulantı ve kusma

Özellikle gluten içeren bir öğünden sonra mide bulantısı, erken doyma veya kusma gelişebilir. Bu şikâyetler çocuklarda iştahsızlık ve kilo alamama ile birlikte görülebilir.

Çölyak Hastalığının Sindirim Sistemi Dışındaki Belirtileri

Çölyak hastalığında bağırsakların besinleri yeterince emememesi, vücudun farklı bölgelerinde belirtilere yol açabilir. Bu bulgular bazen hastalığın ilk işareti olabilir.

• Kansızlık: Özellikle demir eksikliği tedaviye rağmen düzelmiyorsa çölyak hastalığı araştırılabilir.
• Yorgunluk: Demir, folat veya B12 vitamini eksikliği sürekli halsizliğe neden olabilir.
• Kemik ve eklem ağrıları: D vitamini ve kalsiyum emiliminin bozulması kemik sağlığını etkileyebilir.
• Baş ağrısı ve dikkat güçlüğü: Bazı kişilerde zihinsel bulanıklık, odaklanma güçlüğü ve baş ağrısı görülebilir.
• Cilt döküntüsü: Dermatitis herpetiformis adı verilen, kaşıntılı ve kabarcıklı döküntüler çölyak hastalığıyla ilişkili olabilir.
• Ağız yaraları: Tekrarlayan aftlar ve diş minesinde bozulmalar ortaya çıkabilir.
• El ve ayaklarda uyuşma: Vitamin ve mineral eksikliklerine bağlı sinir sistemi bulguları gelişebilir.
• Adet düzensizlikleri: Bazı kadınlarda adet döngüsünde düzensizlik veya gebelikle ilgili sorunlar görülebilir.
• Ruhsal değişiklikler: Depresif duygu durumu, kaygı ve huzursuzluk eşlik edebilir.

Çocuklarda Çölyak Hastalığının Belirtileri

Çocuklarda çölyak hastalığı, sindirim sistemi şikâyetlerinin yanı sıra büyüme ve gelişme sorunlarına da yol açabilir. Ebeveynlerin aşağıdaki belirtilere dikkat etmesi önemlidir:

• Yaşıtlarına göre boy uzamasının veya kilo alımının yavaş olması
• İştahsızlık ve yemek yemeyi reddetme
• Karında belirgin şişlik
• Tekrarlayan ishal veya kabızlık
• Karın ağrısı ve huzursuzluk
• Ergenlik belirtilerinin gecikmesi
• Sık görülen kansızlık
• Diş minesinde bozukluklar
• Dikkat ve okul başarısında düşüş
• Kaslarda zayıflık veya çabuk yorulma

Çocuğun büyüme eğrisinde belirgin yavaşlama, uzun süren ishal veya açıklanamayan kansızlık varsa çocuk doktoruna başvurulmalıdır.

Çölyak Belirtileri Ne Zaman Ortaya Çıkar?

Çölyak hastalığının belirtileri gluten tüketiminden kısa süre sonra başlayabileceği gibi, uzun yıllar hafif seyredebilir. Bazı kişilerde belirtiler çocukluk döneminde ortaya çıkar; bazı kişilerde ise hastalık yetişkinlikte fark edilir.

Belirtilerin şiddeti, bağırsak yüzeyindeki hasarın derecesine ve alınan gluten miktarına göre değişebilir. Ayrıca bazı kişilerde belirgin sindirim şikâyeti olmadan yalnızca demir eksikliği, kemik yoğunluğunda azalma veya karaciğer enzimlerinde yükselme görülebilir.

Çölyak Hastalığının Belirtileri Kişiden Kişiye Nasıl Değişir?

Belirti Varsa Çölyak Tanısı Nasıl Konur?

Çölyak tanısı için öncelikle doktor değerlendirmesi gerekir. Genellikle kan testlerinde çölyak hastalığıyla ilişkili antikorlar araştırılır. Gerekli görülürse gastroenteroloji uzmanı tarafından endoskopi ve ince bağırsak biyopsisi yapılabilir.

Tanı sürecinde kullanılan testler arasında doku transglutaminaz antikoru, endomisyum antikoru ve total immünoglobulin A düzeyi yer alabilir. Hangi testlerin uygulanacağı kişinin yaşına, belirtilerine ve sağlık geçmişine göre belirlenir.

Önemli: Testlerden önce doktor önerisi olmadan gluten tüketimini bırakmak doğru değildir. Glutensiz beslenmeye erken başlanması, kan testlerinin ve biyopsi sonuçlarının yanıltıcı çıkmasına neden olabilir.

Çölyak Hastalığı ile Gluten Hassasiyeti Aynı mıdır?

Çölyak hastalığı, bağışıklık sistemiyle ilişkili ve ince bağırsakta hasara yol açabilen tıbbi bir hastalıktır. Buğday alerjisi ise bağışıklık sisteminin farklı bir mekanizmayla verdiği alerjik yanıttır. Çölyak dışı gluten hassasiyetinde ise çölyak testleri negatif olabilir; ancak gluten tüketimi sonrasında şişkinlik, karın ağrısı veya yorgunluk gibi şikâyetler yaşanabilir.

Bu durumların belirtileri birbirine benzeyebileceği için kişinin kendi kendine tanı koyması veya uzun süreli kısıtlayıcı diyete başlaması önerilmez.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Aşağıdaki durumlarda aile hekimi, iç hastalıkları uzmanı, çocuk doktoru veya gastroenteroloji uzmanına başvurulmalıdır:

• İki haftadan uzun süren veya tekrarlayan ishal varsa
• Açıklanamayan kilo kaybı görülüyorsa
• Tedaviye rağmen devam eden demir eksikliği veya kansızlık varsa
• Çocukta büyüme ve gelişme geriliği fark ediliyorsa
• Sürekli karın şişkinliği ve ağrı yaşanıyorsa
• Ailede çölyak hastalığı öyküsü bulunuyorsa
• Kaşıntılı, tekrarlayan cilt döküntüleri ortaya çıkıyorsa

Şiddetli karın ağrısı, sürekli kusma, dışkıda kan, belirgin susuzluk, bayılma veya hızlı kilo kaybı gibi bulgular varsa gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Sonuç: Çölyak Belirtileri İhmal Edilmemeli

Çölyak hastalığının belirtileri yalnızca ishal ve karın ağrısından ibaret değildir. Kansızlık, kronik yorgunluk, kemik sorunları, cilt döküntüleri, büyüme geriliği ve tekrarlayan ağız yaraları da hastalığın işareti olabilir.

Belirtiler çölyak hastalığını düşündürüyorsa, doktor değerlendirmesi ve uygun testler yapılmalıdır. Tanı konulmadan önce gluten tüketiminin bırakılmaması, doğru sonuç alınması açısından önem taşır. Tanı sonrasında ise glutensiz beslenme, hekim ve diyetisyen önerileri doğrultusunda planlanmalıdır.